روایت دیدارهای تاریخی ایرج افشار در سفر به مشهد 
روایت مسجد قدیمی محله کنهبیست که به پاتوق اهالی تبدیل شد 
روایت مسجد قدیمی محله کنهبیست که به پاتوق اهالی تبدیل شد
مسجد امامحسین (ع) با همت اهالی و خیران محله، سالبهسال توسعه پیدا کرد و امروز به یکی از مراکز مهم فرهنگی، آموزشی و مذهبی محله تبدیل شده که درهایش برای آموزش، همدلی و فعالیتهای اجتماعی همیشه باز است.
نمای سفید و درِ سبزرنگ مسجد، از همان ابتدای کوچه حر ۲۰ نگاه هر رهگذری را به خود جلب میکند. با ورود به مسجد، اولین چیزی که به چشم میآید، شلوغی دلنشین و نشانههای متعدد فعالیت اهالی در گوشهوکنار آن است. دیوارها هر کدام روایتی برای گفتن دارند؛ از قاب عکس شهدای مسجد گرفته تا تصاویر بانیان و خیرانی که در ساخت و توسعه آن نقش داشتهاند.
در گوشهای هم پرچم سیاه محرم هنوز برپا مانده و حال و هوای هفتههای گذشته را نشان میدهد. همین جزئیات، از مسجدی خبر میدهد که چراغ فعالیت در آن همیشه روشن بوده و تنها محل اقامه نماز نبودهاست.
مسجد امام حسین (ع) محله کنهبیست که سال۱۳۵۸ با زیربنای صدمتر مربع ساختهشد، با همت اهالی و خیران محله، سالبهسال توسعه پیدا کرد و امروز به یکی از مراکز مهم فرهنگی، آموزشی و مذهبی محله تبدیل شدهاست؛ مسجدی که درهایش برای آموزش، همدلی و فعالیتهای اجتماعی همیشه به روی مردم باز است.
همه اهالی پای کار آمدند
تابلو سردر مسجد، سال تأسیس آن را ۱۳۵۸ نشان میدهد؛ پیش از آن سال، این محدوده مسجد نداشت و اهالی برای اقامه نماز و برگزاری مراسم مذهبی ناچار بودند راهی محلههای اطراف شوند. همین نیاز، انگیزهای شد تا ساخت مسجد امام حسین (ع) با همت مردم آغاز شود.
منصوره بیگی، از بانوان قدیمی محله و همسایه سالهای دور مسجد، از روزهای شکلگیری این بنا میگوید. او به قاب عکسی روی دیوار مسجد اشاره میکند؛ تصویری از حاج عباس گنجی، بانی اصلی مسجد. به گفته او، زمین مسجد متعلق به عموی همسرش بوده و حاج عباس گنجی، پسرعموی همسرش، حدود صدمتر از آن را برای ساخت مسجد وقف میکند و کلنگ احداث آن را به زمین میزند.
منصورهخانم روزهای ساخت مسجد را هنوز با جزئیات به خاطر دارد. از تلاشهای همسرش، علی گنجی و حاج عباس گنجی میگوید که برای فراهم کردن مصالح و پیش بردن کار، مدام از این سو به آن سو میرفتند. اما تأکید میکند که ساخت این مسجد، حاصل تلاش یک یا دو نفر نبود و همه اهالی پای کار آمدند. یکی آجر و خشت و آهن تهیه میکرد، دیگری بنّایی میکرد و هر کس به اندازه توان خود سهمی در ساخت مسجد داشت و آرزوی داشتن مسجد، مردم محله را کنار هم جمع کرده بود.
او از همراهی بانوان محله هم با شوق یاد میکند؛ همراهی آنان کمتر از مردان نبود؛ «بسیاری از وسایل آشپزخانه مسجد را من و چند همسایه دیگر از بازار پنجراه تهیه کردیم؛ ظرف و ظروفی که هنوز هم در آشپزخانه مسجد استفاده میکنیم.»
خاطره دیگری که با لبخند تعریف میکند، به نخستین روزهای ساخت مسجد و همزمانی آن با ماه محرم برمیگردد؛ «آن روزها، خانهبهخانه در محله میچرخیدم و از زنان همسایه روسریها و پارچههای مشکی میگرفتم تا دیوارها و درِ مسجد کوچک صدمتریمان را سیاهپوش کنم.»
گسترش فعالیتهای مسجد، آغاز مسیر جدید
در میان نامهایی که از روزهای ساخت مسجد بر زبان اهالی جاری میشود، نام محمد نجاتی هم بارها تکرار میشود؛ ریشسفید امروز محله که متولد سال ۱۳۱۷ است. او که سالها راننده تاکسی بود، بدون هیچ چشمداشتی هر جا لازم بود اهالی را جابهجا میکرد. در روزهای ساخت مسجد هم تاکسیاش مدام در رفتوآمد بود؛ یک روز برای آوردن مصالح، روز دیگر برای تهیه لوازم مورد نیاز. همین همراهی و اعتماد مردم باعث شد بعدها مسئولیت هیئت امنای مسجد را برعهده بگیرد و سالها در اداره امور مسجد نقشآفرین باشد.
مسجد امامحسین (ع)، اما تغییراتی هم داشتهاست. حدود پانزدهسال پیش، با حضور حجتالاسلاموالمسلمین جعفرعلی آقاجاننژاد به عنوان امام جماعت مسجد، فصل تازهای از فعالیتهای این مجموعه آغاز شد.
اهالی معتقدند مهمترین تغییر، بزرگتر شدن ساختمان مسجد نبود بلکه گسترش فعالیتهای فرهنگی بود
او با پیگیریهای مستمر و استفاده از ظرفیت شهرداری و دیگر نهادها، زمینه توسعه مسجد را فراهم کرد. این توسعه که در سال۱۳۹۴ به نتیجه رسید، مسجد را از بنایی صدمتری به مجموعهای دوطبقه با زیربنای حدود چهارصدمترمربع تبدیل کرد.
بااینحال، اهالی معتقدند مهمترین تغییر، بزرگتر شدن ساختمان مسجد نبود. با حضور امام جماعت جدید، فعالیتهای فرهنگی، آموزشی و اجتماعی مسجد هم گسترش پیدا کرد و این مکان بیش از گذشته به پاتوقی برای اهالی محله تبدیل شد.
امروز طبقه دوم مسجد که بیشتر دراختیار بانوان است، میزبان پایگاه بسیج خواهران بنتالهدی است؛ پایگاهی که پنجسال از آغاز فعالیت آن میگذرد. در فضای حدود نود مترمربع، برنامههای متنوعی برای گروههای مختلف برگزار میشود؛ از قرارگاه ازدواج آسان و کلاسهای ژیمناستیک ویژه دختران گرفته تا کلاسهای جبرانی درسی برای دانشآموزان.
گاهی هم با همکاری شهرداری، روانشناسان برای برگزاری جلسات مشاوره و آموزش به مسجد دعوت میشوند. علاوهبراین، آقاجاننژاد که چهارده سال سابقه عضویت در شورای حل اختلاف مشهد را دارد، بخشی از وقت خود را به ارائه مشاورههای حقوقی به اهالی اختصاص میدهد.
رمز پویایی مسجد
فعالیتهای مسجد تنها به برنامههای فرهنگی و آموزشی طبقه دوم محدود نمیشود. در طبقه همکف، بخشی به کتابخانه شهید آوینی اختصاص یافته؛ کتابخانهای که حدود ۱۰سال پیش راهاندازی شده و امروز به یکی از بخشهای فعال مسجد تبدیل شده است.
حجتالاسلام آقاجاننژاد میگوید بسیاری از کتابهای این کتابخانه را با کمک مردم و از کتابخانههای شخصی اهالی جمعآوری کردهاند. اکنون حدود هفتصدجلد کتاب در قفسههای این کتابخانه قرار دارد و نزدیک به هفتادنفر از جوانان و نوجوانان هم عضو آن هستند.
علاوه بر اینها در روزهای جنگ اخیر، زمانی که برگزاری کلاسهای درس در برخی مراکز با مشکل مواجه شده بود، مسجد امامحسین (ع) درهای خود را به روی معلمان و دانشآموزان گشود و بخشی از کلاسهای آموزشی در همین فضا برگزار شد؛ اقدامی که بار دیگر نشان داد این مسجد، در بزنگاههای مختلف، خود را درکنار مردم میبیند.
از آقاجاننژاد درباره دلیل این میزان فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی مسجد میپرسم. او معتقد است مسجد نباید تنها محلی برای اقامه نماز باشد. میگوید: مسجد باید پایگاه و پاتوق اهالی محله باشد؛ جایی که مردم احساس تعلق کنند و برای حل مسائل، آموزش، همدلی و فعالیتهای اجتماعی به آن مراجعه کنند. این اتفاق زمانی رخ میدهد که هم امام جماعت و هم اهالی، یکدیگر را به حضور و فعالیت تشویق کنند. خدا را شکر در این مسجد مردم همیشه پای کار بودهاند و همین همراهی، رمز پویایی آن است.
* این گزارش دوشنبه ۵ مردادماه ۱۴۰۵ در شماره ۶۷۹ شهرآرامحله منطقه ۵ و ۶ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
