مرور این چند سال نشان میدهد با آنکه برخی معابر منطقه7 شهرداری، ورودی اصلی شهر محسوب میشود و توقع میرود بهترین و مفهومیترین المانها را برای جلب توجه زائران داشته باشیم، اما سهم اندکی از المانهای نوروزی دارد. سهم این منطقه در نوروزهای سال96 تا 1400، حدود 15المان است که با توجه به وسعت و زائرپذیری این محدوده بسیار کم است.
سهم منطقه5 از جشنواره استقبال از بهار شهرداری مشهد در سالهای گذشته تعداد اندکی از المان شهری، دیوارنگاری و گلآرایی بوده است. در منطقه هنوز تعدادی المان از جشنوارههای سالهای گذشته دیده میشود. بعضی از این آثار از مناطق دیگر به این منطقه منتقل شده و تعدادی نیز از ابتدا برای همین جا در نظر گرفته شده است. در بازدیدی از این آثار شرح حال فعلی آنها را توصیف کردیم که در ادامه میخوانید.
در میان همه نامها و کوچهها و خیابانهای شهر مشهد، «راهآهن» جای خودش را دارد. اینجا ایستگاه رسیدن است؛ لحظه ورود به مشهد. آدم در خیابانهای نزدیک به حرم کیفور میشود. راهآهن چند چهارراه و خیابان بزرگ تا حرم فاصله دارد و حتما این فضا بر آثار هنری این منطقه هم تأثیرگذار است.بین همه المانهای نوروزی ریزودرشتی که در سالهای قبل آمدند و رفتند، «یادمان وداع» با سلامهای بیپایان مادر و فرزند، پدر و دختر و... گره خورده بود، اما این المان دائم نبود.
منطقه2 به عنوان بزرگترین منطقه شهری مشهد بخشی از هویت قدیمی شهر مشهد را درخود جای داده است. بخشهایی از این منطقه درناحیه3 و بولوارتوس و درمسیر ورودی شمالی مشهد قرار دارد. این مسیر همه ساله شاهد هزاران مسافر نوروزی است که از شهرهای شمالی استان خراسان رضوی و ایران به مشهد میآیند.
رویدادی که با نصب المانهای شهری و آذینبندی و نورپردازی سبب ایجاد فضاهای زیبای بصری در شهر میشود و نشاط را به جامعه تزریق میکند. منطقه۱۱ در 5سال اخیر میزبان المانهای نوروزی پرشماری بوده است که قصد داریم در این مطلب گذری بر آنها داشته باشیم.
نقاشی دیواریهای پرشمار و المانهای زیبای نوروزی، سهم منطقه11 از برنامه استقبال از بهار1396 در شهر مشهد بود.
درست در روزهایی که المانهای نوروز1401 درحال ساخت و پرداخت است، سری زدیم به المانهای نصبشده 5سال گذشته در خیابانهای اطراف حرممطهر تا هم نظر مردم را درباره آنها بشنویم و هم از تغییراتشان بگوییم. نکته جالبتوجه بازدید میدانیمان این بود که از 5سال گذشته هیچ المان نوروزی از این محدوده جمعآوری نشدهاست و همچنان مردم بهویژه زائران با آن عکس یادگاری میگیرند.
دیگر عادت کردهایم در آستانه بهار منتظر باشیم ببینیم شهرمان چه رنگ و بو و فضایی به خودش میگیرد. منطقه9 با وسعت زیاد و دارابودن میدانها و چهارراههای متعدد که مناسب جانمایی المانها هستند تاکنون میزبان تعداد زیادی از این نمادها بوده است. در 5سال گذشته بسیاری از این المانهای نوروزی در جای خودشان ماندگار شدهاند اما برخی نیز جای خود را به المانهای دیگر دادهاند.
نگاهی به کارنامه المانهای بهاری در سالهای گذشته فراز و نشیبهای مختلفی را نمایان میکند که حاکی از رویکردهای متفاوت شهرداری، بودجه اختصاص داده شده به ساخت این المانها و میزان استقبال هنرمندان از این جشنوارههاست. هر چند ویروس منحوس کرونا روی زیبایی شهر هم تأثیر گذاشت، اما مدیران شهری با کمک هنرمندان تلاش کردند تا بهاری زیبا را در شهر رقم بزنند.
از روزی که المان ساخته میشود، آن اثر به مردم شهر تعلق میگیرد و ادامه داستان آن را خود هنرمند روایت نمیکند، بلکه این نمادهای تصویری خلاقانه هستند که بنا به اقتضائات زمان راهشان را میروند و در دل مردم جا باز میکنند.این هنرهای تجسمی نمیگذارند میان زوایای بیقاعده ساختمانها گیر بیفتیم و برای لحظاتی با دیدن عنصری تازه در شهر غافلگیرمان میکنند و قوه تخیلمان را قلقلک میدهند. سالهاست مردم در آستانه نوروز منتظرند ببینند سهم محله و منطقهشان از المانها کدام اثر است؛ «چاق و لاغر» و «شهر موشها» یا اثر خلاقانه دیگری.
در ایام نوروز سالهای گذشته در محلههای منطقه المانهایی با عنوان «بدرقه راهم»، «ماشین گل»، «پیرمرد لحافدوز»، «رنگینکمان» «ژیانی در قاب تلویزیون» و... نصب شدند. علاوه بر این، نقاشیدیواریها به کوچهها جان و حیات دادند. کار هنرمندان نقاش از چندماه پیش از آمدن عید شروع میشد وگاه مردم را با خود همراه میکرد و با سطل رنگ میافتادند به جان دیوار.
بیراه نیست اگر بگوییم ساکنان منطقه یک آدمهای خوششانسی هستند که رفت و آمد زائر به منطقهشان آنقدر چشمگیر است. این موضوع باعث شده است هر سال تعداد زیادی المان زیبا در خیابانهایشان جا خوش کند.نوروز1396المان «چاق و لاغر» اثر نگار دهقان در مقابل هتل هما، «لحظه تحویل» ساخته راضیه صدیف در اول احمدآباد، «شوق سفر» اثر نسرین و فرزانه محمدزاده در میدان شریعتی، «نوای مهر» اثر زهرا ایزانلو و «عید نوروز» اثر امیرمهدی وثوق هر دو در میدان فلسطین نصب شدند. در این سال اثر «خانهتکانی» آسیه پهلوان در میدان شریعتی توانست توجه مردم را به خود جلب کند.
علیرضا مسعودی تهیهکننده و کارگردان از بین همه محدودههای شهری، این خیابان را برای آمادهسازی سریال «نوروز رنگی» و بهتصویرکشیدن دهه60 انتخاب کرده است.
در مشهد هم همانند دیگر نقاط ایران، همه مردم به آداب و رسوم نوروز پایبند وعلاقهمند هستند. آنها چند روز دست از کار میکشند و خود را برای استقبال از ایام نوروز آماده میکنند، غرق در خوشی و سرور میشوند و با تهیه خوراکیهای متنوع از قبیل شیرینیها و آجیل، شادی را به زندگیشان میآورند و به قول خودشان برای پیوند با سرسبزی بهار، گندم و عدس سبز میکارند، به این صورت که در اواسط اسفندماه، عدس، گندم یا ماش را در بشقابی خیس میکنند و هنگام تحویل سال آن را در سفره هفتسین قرار میدهند. لباس نو میپوشند، اسپند دود میکنند، تخم مرغ میپزند و آنها را رنگ میکنند.
منطقه10، یکجورهایی ایرانِ کوچک است به همین بهانه رفتیم سراغ روایت جشنهای نوروزی در شهرهای مختلف. از مشهد خودمان گرفته تا آذربایجان و سیستان و بلوچستان. جشن نوروز مهمترین مراسمی است که از سالیان دور و از دوران باستان برای ایرانیها به یادگار مانده است و مردمِ ایران از همان اولینباری که نوروز را خلق کردهاند، به سبک و سیاق خودشان آن را جشن میگیرند و اصلاً جالبترین ویژگی نوروز همین است که در ایران به تعداد اقوامی که وجود دارد، رسم و رسوم و جشنهای نوروز هست و هر قومی به سبک و سیاق و باورهای خودش روزِ نو را جشن میگیرد.