دیدار اهل قبول در محرم، رسم چهل ساله اهالی کنه‌بیست است

هر محله‌ای در ماه محرم، رسم و آیین خودش را دارد؛ رسم‌هایی که علاوه‌بر عزاداری، بهانه‌ای برای کنار‌هم‌بودن اهالی و زنده‌نگهداشتن پیوند‌های محلی هم شده‌اند. در محله کنه‌بیست (موعود) و مسجد قمربنی‌هاشم (ع) هم اهالی، شیوه خودشان را برای گرامیداشت این ماه دارند.

اینجا درکنار مراسم معمول عزاداری، آیین‌هایی برگزار می‌شود که کمتر در دیگر محله‌ها می‌توان مشاهده کرد. یکی از این مراسم، دیدار اهل قبور است؛ رسمی چهل‌ساله که از احترام ویژه مردم این محله به پیشکسوتان مسجد و درگذشتگانشان ریشه می‌گیرد.

احترام به بزرگان و درگذشتگان

با نگاهی به در و دیوار مسجد قمر‌بنی‌هاشم (ع) می‌توان فهمید که احترام به بزرگان و درگذشتگان در این محله جایگاه ویژه‌ای دارد. قاب عکس پیشکسوتان و قدیمی‌های مسجد روی دیوار‌ها نصب شده؛ کسانی که هر‌کدام بخشی از هویت این محله را ساخته‌اند. بعضی در ساخت مسجد نقش داشته‌اند، بعضی سال‌ها در برپایی مراسم محرم کمک کرده و برخی با برپا‌کردن دیگ‌های شله و نذری، نامشان را در خاطره اهالی ثبت کرده‌اند.

به گفته اهالی، داستان مسجد با حضور همین آدم‌ها شکل گرفته است و امروز فرزندانشان همان راه را ادامه می‌دهند. رسم دیدار اهل قبور نیز از همین نگاه و احترام ریشه گرفته‌است.

جواد کریمی، از فعالان محله، این برنامه را سال۱۳۶۵ پایه‌گذاری کرده و حالا نزدیک به چهاردهه است که هرسال برگزار می‌شود. او درباره این مراسم می‌گوید: در ماه محرم، هرپنجشنبه در گروه محله اعلام می‌کنیم که صبح جمعه برنامه دیدار اهل قبور برگزار می‌شود. صبح زود اهالی جلو مسجد جمع می‌شوند و با اتوبوس به بهشت‌رضا (ع) می‌رویم. پیر و جوان کنار هم هستند و هر‌کس که بتواند، خودش را می‌رساند.

خاطره‌گویی از درگذشتگان

پس‌از رسیدن به آرامستان، مسیر اصلی برنامه آغاز می‌شود. آنها پیاده درمیان قطعات مختلف بهشت‌رضا (ع) حرکت می‌کنند و بر سر مزار پیشکسوتان و درگذشتگان محله حاضر می‌شوند. فاتحه می‌خوانند، یادی از آنها می‌کنند و بعد راهی مزار بعدی می‌شوند.

جواد کریمی توضیح می‌دهد: سر هر مزاری که می‌رسیم علاوه‌بر خواندن فاتحه، خاطره‌ای هم از آن مرحوم تعریف می‌کنیم؛ مثلا می‌گوییم فلانی علم مسجد را آورد، فلانی هیئت را راه انداخت و... این خاطره‌گویی‌ها باعث می‌شود که یاد آنها فراموش نشود.

پس از آنکه اهالی بر مزار درگذشتگان حاضر می‌شوند و فاتحه می‌خوانند، در گوشه‌ای از آرامستان سفره‌ای پهن می‌شود. چای داغ، نان، پنیر و دیگر مخلفات صبحانه روی سفره قرار می‌گیرد و حاضران کنار هم می‌نشینند.

سر هر مزاری که می‌رسیم علاوه‌بر خواندن فاتحه، خاطره‌ای هم از آن مرحوم تعریف می‌کنیم؛ مثلا می‌گوییم فلانی علم مسجد را آورد

به جبران تلاش‌های پدر

حسن عباسی یکی دیگر از اهالی فعال محله است که در همه برنامه‌های مسجد حضور دارد. او می‌گوید: علاقه و پیگیری‌ام برای فعالیت در مسجد، ریشه در سال‌ها تلاش پدر مرحومم، برات‌علی عباسی دارد. او بنای مسجد قمر بنی‌هاشم (ع) را گذاشت و در ساخت آن نقش اصلی را بر‌عهده داشت.

عباسی که هر هفته ماه محرم، در مراسم دیدار اهل قبور حضور دارد، می‌گوید: این تنها برنامه متفاوت مسجدمان در ماه محرم نیست و هر‌سال پیش‌از آغاز محرم، اهالی برای غبارروبی مسجد دور هم جمع می‌شوند؛ مراسمی که در آن، پیشکسوتان مسجد در‌کنار جوان‌تر‌ها آستین بالا می‌زنند، مسجد را تمیز و سیاه‌پوش می‌کنند.

* این گزارش دوشنبه ۸ تیر ۱۴۰۵ در شماره ۶۷۶ شهرآرامحله منطقه ۵ و ۶ منتشر شده است.