«ذوالفقار مهندس» در سال ۱۲۸۴ قمری یک نقشه از شهر مشهد کشیده که جزئیات بسیار زیادی از وضعیت ساختاری حرم و محیط شهری اطراف آن ارائه میدهد. او اولین ایرانی است که نقشه شهرهای کشور را ترسیم کرده است.
بعد از اینکه فرمانروای صفوی رضایت تعدادی از علمای جبلعامل را برای هجرت به ایران و توسعه علوم اهلبیت (ع) بهدست آورد، نام ۱۰ تن در تاریخ حرمرضوی بهعنوان خانه ابدی ثبت و ضبط شدهاست.
جواد نوائیان درباره حالوروز استخری که زمان کودکی میرفته تعریف میکند: استخری با کف سیمانی و عمق نهچندان زیاد که جلبکهای سبز داخل آب جولان میدادند و گاهی پای آدم داخل آنها گیر میکرد.
بدلیل باغهای آباد فراوان و محصولات نوبرانه میوه تابستانی در مشهدقدیم، ایده ساخت کارخانههای کمپوتسازی از دوره قاجار پا گرفت و بعدها کارگاههای کوچکی در شهر ساخته شدند تا اینکه این فن به صنعت تبدیل شد.
اینجا روستای پاچنار یا همان محله لادن خودمان است؛ همان جایی که هنوز هم قدیمیهایش چشم به قنات محلهشان دارند که تابستان از سد گلستان به آنجا سرازیر شود تا مبادا درختان چنار محله خشک شود.
روزگاری بهدلیل مقابلهبا حملات ترکمنها که به مشهد هجوم میآوردند و مردم را به بردگی میبردند، گرداگرد روستا بارو و چهار برج ساختهاند و دور آنها نیز خندقی کندهاند.
کار اعتراضات مردمی به تغییر لباس با ورود «شیخ محمدتقی بهلول گنابادی» به مشهد و مسجد گوهرشاد، حسابی بالا میگیرد و به درگیری مردم و قوای نظامی منجر میشود.
در نخستین رای محکمه دیوان حرب قشون شرق، با سختگیریهایی که سرهنگ خلعتبری به خرج میدهد، ۹ نفر از ۲۷ نفر بازداشتشده در زندان شهربانی به اعدام محکوم میشوند.
هنوز دقایقی از نیمهشب نگذشته بود که ماموران با تمام توان به مسجد حمله میکنند. اینگونه بود که از همه طرف به متحصنان در مسجد گوهرشاد حمله شد تا یکی از سیاهترین روزهای دوران حکومت پهلوی اول رقم بخورد.
بهلول گنابادی در خاطراتش نوشته است: فرار نواب احتشام راه را برای سربازها باز کرد و داخل ایوان مقصوره شدند و به نزدیک منبر رسیدند. بنده یقین کردم که ماندن در مسجد تا طلوع آفتاب برایم ممکن نیست. فورا از منبر پایین آمدم و به اطرافیان خود گفتم: «این سگها را از مسجد بیرون کنید.»
