رواق و گنبد «حاتمخان» یا «حاتمخانی» با اهتمام حاتمبیگ اردوبادی ساخته شد. او سیاستمداری کارکشته و ادیبی توانمند بود که توانست حدود دو دهه، در دربار هزار رنگ و فریب شاهعباسیکمصفوی بر صدر بنشید.
بسیاری از ارادتمندان حضرت آنچه را به نظرشان دارای شأن و ارزش میآمد به مضجع شریف آن امام تقدیم میکردند تا بر آن نصب شود. بعضی از آنها مانند ترنجها، قبههای چهارگوشه ضریح و... همیشگی بودهاند.
قرآنخوانی از همان قرنهای ابتدایی شکلگیری حرم یکی از برنامههای ثابت زائران بوده است، گرچه از حفاظ حرم تا ابتدای قرن نهم اطلاع و اسناد چندانی وجود ندارد.
اماموردیخان بیاتمختاری و همسرش، آبجیسلطان، مشهدی نبودند و از ملاکان و اهل سیاست نیشابور بهحساب میآمدند آنها بخش زیادی از اموالشان را وقف امامرضا (ع) میکنند.
نمیتوان بهطور دقیق گفت که از چه زمانی کشیک در فضای حرم شکل گرفت، اما اسناد برجایمانده از دوران صفویه نشان میدهد که تقریبا از سال۱۰۱۰ قمری، تشکیلات کشیکی برقرار بوده است.
تصاویر گنبد حرم در دهه۲۰ خورشیدی نشان از خرابی و شکاف در خشتهای نمای گنبد دارد. همین است که در حدود سال۱۳۵۷ تصمیم گرفته شد نمای ایوان طلا، گنبد و گلدسته نوسازی شود.
این روزها در صحن امامحسنمجتبی (ع) روضهای برپاست که پیش از آغاز، نام مهدیقلیخان قرایی از بلندگویش شنیده میشود؛ کسی که اموال و املاک بسیاری را وقف حرم امامرضا (ع) کرد.
حدود سیصد سال از نصب ضریح مرصع میگذرد. این ضریح افشاری را بنا به قول مشهور، نوه نادرشاه وقف آستان کرده است و جواهرهای زیبایی که بر تارک آن نشسته، آن را معروف به ضریح جواهرنشان کرده است.
باید استفاده از چنین وسیلهای را در حرمرضوی، مربوط به دوره صفویه بدانیم؛ زیرا فرمانروایان این دودمان بهدلیل رسمیتبخشیدن به مذهب شیعه اثنیعشری، اهتمام فراوانی برای اعتلای نمادهای این مذهب داشتهاند.
